Magneten, krachten en beweging: proefjes voor kinderen
Aantrekken door papier en water heen, wat is magnetisch, een zelfgemaakt kompas. Proefjes met eenvoudige spullen die de kracht van magneten uitleggen.
Trekt een magneet door papier heen?
Dit heb je nodig: grote magneet (geen kleine of neodymiummagneet), paperclips, vel papier, kartonnen bordje, lapje stof
Dit gebeurt er: De paperclip volgt de magneet door het dunne papier, de stof en het bordje. Door een dikke stapel papier of bordjes wordt de aantrekking zwakker en beweegt de paperclip niet meer mee.
Zo komt dat: Een magneet werkt op afstand op voorwerpen van ijzer: om de magneet heen is een magnetisch veld dat door papier en de meeste andere materialen heen gaat, omdat die het niet tegenhouden. Maar hoe groter de afstand tussen de magneet en de paperclip, hoe zwakker de kracht. Daarom voelt de paperclip de magneet niet meer door een dikke laag heen.
Veiligheid: Kleine magneten en paperclips zijn gevaarlijk voor de allerkleinsten, omdat ze ingeslikt kunnen worden. Gebruik grote magneten en zorg dat er een volwassene meekijkt. Geef kinderen geen kleine, sterke magneten. Denk je dat een kind een magneet heeft ingeslikt, ga dan meteen naar een arts.
Verder proberen: Door hoeveel kartonnen bordjes op elkaar kan de magneet nog trekken voordat de paperclip niet meer beweegt?
Magnetisch of niet? Spullen uit huis sorteren
Dit heb je nodig: grote magneet, 10-12 kleine voorwerpen: paperclip, spijker, knoop, munt, aluminiumfolie, plastic lepel, potlood, sleutel, gum, knikker, twee vellen papier met de opschriften ‘ja’ en ‘nee’
Dit gebeurt er: De magneet trekt de paperclip, de spijker, vaak de sleutel en voorwerpen van staal aan. Plastic, hout, glas, gum en aluminiumfolie trekt hij niet aan. Munten en lepels kunnen verschillen: in sommige zit ijzer en in andere niet, dus je moet het uitproberen.
Zo komt dat: Een magneet trekt voorwerpen aan waar ijzer in zit (en ook nikkel en kobalt). Niet alle metalen zijn magnetisch: aluminium en koper trekt een magneet niet aan. Bijna alle voorwerpen van staal zijn magnetisch, maar roestvrij staal kan wel of niet magnetisch zijn, afhankelijk van de samenstelling. Daarom is het belangrijk om het uit te proberen en niet te raden.
Veiligheid: De knikker en een paar andere voorwerpen zijn klein: laat een klein kind er niet mee spelen zonder dat er een volwassene meekijkt. Houd de magneet uit de buurt van telefoons, pasjes en horloges. Denk je dat een kind een magneet heeft ingeslikt, ga dan meteen naar een arts.
Verder proberen: Zoek magneten in huis. Wat blijft er op de koelkast hangen en waarom?
Een magneet trekt een paperclip door water en glas
Dit heb je nodig: doorzichtig glas of doorzichtige plastic beker, paperclip, water, middelgrote magneet
Dit gebeurt er: De paperclip beweegt door het water mee met de magneet, ook al raakt de magneet hem niet aan. Haal je de magneet weg, dan valt de paperclip naar de bodem.
Zo komt dat: Glas en water houden het magnetische veld niet tegen, want ze zijn niet magnetisch. De magneet werkt er dwars doorheen op het ijzer. Maar hoe verder de magneet weg is, hoe zwakker de kracht, dus ver van de magneet blijft de paperclip niet hangen.
Veiligheid: Gebruik geen elektrische apparaten bij het water. Stop geen kleine magneten in je mond. Denk je dat een kind een magneet heeft ingeslikt, ga dan meteen naar een arts.
Verder proberen: Probeer het met twee paperclips, met andere metalen voorwerpen of door dikkere wanden heen.
Kompas met een naald: waar is het noorden?
Dit heb je nodig: naainaald (aangegeven door een volwassene), magneet, rond stukje kurk of piepschuim, kom met water, gewoon kompas om te controleren (niet verplicht)
Dit gebeurt er: De naald draait langzaam en komt tot stilstand langs de noord-zuidlijn. Laat je hem ronddraaien, dan komt hij terug in dezelfde stand.
Zo komt dat: De aarde lijkt op een grote magneet; haar magnetische veld is zwak, maar sterk genoeg om een lichte, gemagnetiseerde naald te laten draaien. De naald waarover je met de magneet hebt gewreven, wordt zelf een zwakke magneet. Op het water houdt niets hem tegen, dus hij draait vrij en wijst langs het magnetische veld van de aarde.
Veiligheid: De naald is scherp: alleen een volwassene hanteert hem. Berg de naald na de proef op en houd de magneten uit de buurt van de allerkleinsten. Denk je dat een kind een magneet heeft ingeslikt, ga dan meteen naar een arts.
Verder proberen: Probeer een paperclip te magnetiseren. Hoe lang blijft de naald magnetisch?
Onzichtbare krachten om ons heen
Een magneet trekt een paperclip aan zonder hem aan te raken, zelfs door papier, stof, glas of water heen, en een drijvende gemagnetiseerde naald draait vanzelf tot hij naar het noorden wijst. Dat zijn allemaal krachten die kinderen wel voelen, maar niet zien. Met proefjes kun je ze ‘vangen’: ontdekken welke voorwerpen worden aangetrokken, door welke materialen een magneet werkt en tot op welke afstand. Kinderen zijn dol op dit soort proefjes, omdat ze bij elke stap een regel ontdekken.
De eerste proefjes met magneten kun je al met kleine kinderen doen, met een volwassene ernaast: geef ze een grote magneet en een paar voorwerpen, en laat ze sorteren in ‘plakt’ en ‘plakt niet’. Oudere kinderen kunnen de kracht van de magneet testen door papier of water heen, meten op welke afstand hij niet meer aantrekt en een kompas maken met een naald. Zo gaan ze stap voor stap van kijken naar conclusies met getallen, en dat is een goede voorbereiding op natuurkundelessen.
Veiligheid en tips
Sterke magneten zijn gevaarlijk: kleine magneten kunnen worden ingeslikt, en als een kind twee magneten inslikt, kunnen die elkaar door de darmwanden heen aantrekken en ze beschadigen. Geef de allerkleinsten geen neodymiummagneten. Gebruik grote magneten uit kinderspeelgoed of koelkastmagneten. Denkt u dat een kind een magneet heeft ingeslikt, ga dan meteen naar een arts. Houd magneten uit de buurt van telefoons, pasjes en horloges, want die kunnen erdoor beschadigd raken.
Bij het kompasproefje hanteert een volwassene de naald, en de kom staat uit de buurt van metalen voorwerpen en andere magneten. Maak een tabel met uitkomsten: welke voorwerpen de magneet aantrok, door welke materialen heen en op welke afstand hij niet meer aantrok. Praat over het waarom. Zo leren kinderen vergelijken, conclusies trekken en die in hun eigen woorden zeggen.
Veelgestelde vragen
Zijn magneten veilig voor de allerkleinsten?
Wat trekt een magneet aan?
Waarom trekt een magneet door water en glas heen?
Kun je proefjes doen zonder speciale spullen?
Proefjes met water · Proefjes met lucht · Veilige keukenscheikunde · Licht en kleur · Proefjes met geluid · Proefjes met planten · Lichaam en zintuigen · Proefjes voor kinderen thuis