Proefjes met water voor kinderen thuis
Wat drijft en wat zinkt, hoe water omhoog kruipt door papier, waarom het niet uit een omgekeerd glas valt. Eenvoudige proefjes met water voor thuis, met uitleg voor kinderen.
Waarom dansen rozijnen in bruiswater?
Dit heb je nodig: doorzichtig glas, net geopend bruiswater, 5-6 rozijnen, eetlepel
Dit gebeurt er: Na een minuut of twee gaan de rozijnen omhoog naar het oppervlak, zakken weer naar beneden en komen opnieuw omhoog. In gewoon water blijven ze op de bodem liggen.
Zo komt dat: In bruiswater zit opgelost koolzuurgas, dat er in belletjes uit komt. De belletjes blijven plakken aan het rimpelige oppervlak van de rozijn. Samen zijn ze lichter dan water, en daarom stijgt de rozijn. Bovenaan knappen de belletjes, de rozijn wordt weer zwaarder en zinkt. Dat gaat door zolang er nog prik in het water zit.
Veiligheid: Rozijnen zijn klein: geef ze aan de allerkleinsten alleen als er een volwassene bij is, zodat ze zich niet verslikken. Gebruik een glas van dik glas of van plastic.
Verder proberen: Probeer het met gedroogde erwten, een stukje droge pasta of maiskorrels. Welke dansen het best, en waarom?
Hoe laat je een ei drijven?
Dit heb je nodig: rauw ei, hoog glas, warm water, zout, eetlepel
Dit gebeurt er: In gewoon water ligt het ei op de bodem. In heel zout water komt het omhoog en drijft het vlak onder het oppervlak. Als je er wat gewoon water bij doet, zakt het ei langzaam weer naar beneden.
Zo komt dat: Een ei is zwaarder dan dezelfde hoeveelheid gewoon water, daarom zinkt het. Als zout oplost, wordt het water dichter: in de natuurkunde zeggen we dat de dichtheid groter wordt. Zodra de dichtheid van het water groter is dan die van het ei, duwt het water het ei omhoog en drijft het.
Veiligheid: Het ei is rauw: was na de proef je handen met zeep. Drink het zoute water niet.
Verder proberen: Giet heel langzaam, lepel voor lepel, een laagje gewoon water boven op het zoute water: het ei blijft dan in het midden zweven, tussen de twee lagen.
Hoe gaat water van het ene glas naar het andere?
Dit heb je nodig: 3 doorzichtige glazen, keukenpapier, rode en gele voedingskleurstof, water
Dit gebeurt er: Het water kruipt omhoog door het papier en loopt naar het middelste glas. Daar mengen rood en geel zich, en er ontstaat oranje. Dat gaat langzaam: de eerste kleur in het middelste glas zie je na ongeveer 20-40 minuten, en na een paar uur staat het water in de glazen bijna even hoog.
Zo komt dat: Papier bestaat uit heel dunne vezels met kleine ruimtes ertussen. Water hecht aan de vezels en trekt andere waterdeeltjes mee: dat heet capillaire werking. Daardoor stijgt het tegen de zwaartekracht in en loopt het daarna naar beneden in het glas waar het water lager staat. Als het water overal even hoog staat, stopt de beweging.
Veiligheid: Kleurstof kan vlekken geven op kleren en tafel, leg daarom een plastic tafelkleed neer.
Verder proberen: Voeg blauw water en meer glazen toe: welke kleuren ontstaan er? Probeer het ook met servetten en wc-papier.
Waarom valt het water niet uit een omgekeerd glas?
Dit heb je nodig: glas met een gladde, gelijke rand, plastic kaart of ansichtkaart, water, gootsteen of teil
Dit gebeurt er: De kaart blijft tegen het glas zitten en het water valt er niet uit.
Zo komt dat: Van boven drukt het gewicht van het water op de kaart. Van onder duwt de lucht van buiten ertegen, en die kracht is groter dan het gewicht van het water. Een dun laagje water aan de rand van het glas houdt de lucht tegen, want ook hier werkt de oppervlaktespanning. Is het glas niet vol of sluit de kaart niet goed aan, dan komt er lucht in en loopt het water eruit.
Veiligheid: Doe de proef boven de gootsteen of een teil. Gebruik geen glas met een kapotte of afgebrokkelde rand.
Verder proberen: Probeer verschillende glazen en een glas dat niet helemaal vol is. Wanneer lukt de proef wel en wanneer niet?
Hoe til je een ijsblokje op met een touwtje?
Dit heb je nodig: glas met water, ijsblokje, touwtje van 15 cm, een snufje zout
Dit gebeurt er: Het touwtje is vastgevroren aan het ijsblokje, en het ijsblokje komt mee omhoog.
Zo komt dat: Het zout lost op in het dunne laagje water op het ijs en verlaagt het vriespunt. Daardoor smelt het ijs onder het zout, en dat koelt alles eromheen af, want smelten kost warmte. Daarna verdunt het smeltwater het zout, en het water rond het touwtje bevriest weer, zodat het touwtje vastzit in het ijs. Zonder zout plakt het touwtje niet vast.
Veiligheid: Proef niet van het ijs met zout. IJs is koud: houd het niet lang in je handen.
Verder proberen: Vergelijk zout, suiker en zuiveringszout. Wat werkt het best? Bedenk waarom er in landen met strenge winters zout op de wegen wordt gestrooid.
Water, het laboratorium dat altijd bij de hand is
Elk huis heeft water, en daarom is het het ideale materiaal om mee te beginnen. Je ziet ermee hoe een ei gaat drijven in zout water, hoe rozijnen op en neer gaan in bruiswater, hoe water door papier van het ene glas naar het andere ‘wandelt’ en hoe een touwtje vast komt te zitten aan een ijsblokje. Kinderen zien die veranderingen met hun eigen ogen, en dat is meer waard dan elk plaatje in een schoolboek. Bovendien is water veilig, en dus ideaal voor de eerste proefjes van de allerkleinsten.
Een proefje met water is makkelijk te koppelen aan het dagelijks leven: waarom er in koude landen in de winter zout op de wegen wordt gestrooid, waarom keukenpapier gemorst water opzuigt, waarom er bellen omhoog komen in frisdrank. Kinderen gaan beter letten op wat er om hen heen gebeurt en stellen vragen. Laat ze vooraf voorspellen: ‘Wat denk jij, gaat het ei zinken of drijven?’. Zelfs een verkeerde gok wekt nieuwsgierigheid en zorgt dat de uitkomst blijft hangen.
Waar je op let bij proefjes met water
Maak eerst de ruimte klaar: een plastic tafelkleed, doekjes, een teil of een dienblad. Waar kinderen en water zijn, komen plassen, en dat is normaal, dus mopper niet: vraag ze om mee te helpen opruimen. Geef de allerkleinsten bakjes die ze met twee handen kunnen vasthouden. Laat een kind nooit zonder toezicht bij water, ook niet als het maar heel weinig is.
Vraagt een proefje om warm water, dan maakt een volwassene dat klaar; gebruik nooit kokend water. Wilt u meer met ijs spelen, vries dan van tevoren water in, bijvoorbeeld met voedingskleurstof. Schrijf alle uitkomsten op in een schrift: de datum, wat u deed en wat u zag. Zo raken kinderen eraan gewend om te denken als echte onderzoekers.
Veelgestelde vragen
Kun je proefjes met water doen met kinderen onder de drie?
Wat doe je als er water wordt gemorst?
Hoe leg je uit waarom iets zinkt?
Heb je speciale materialen nodig?
Proefjes met lucht · Veilige keukenscheikunde · Licht en kleur · Proefjes met geluid · Proefjes met planten · Magneten, krachten en beweging · Lichaam en zintuigen · Proefjes voor kinderen thuis