Licht en kleur: proefjes voor kinderen

Een regenboog met een glas water

Dit heb je nodig: doorzichtig glas met water, vel wit papier, raam waar de zon door schijnt

1. Kies een zonnige ochtend of late middag, als de zon laag staat en door het raam schijnt. Bij bewolkt weer lukt het niet.
2. Zet het glas water op de vensterbank, zo dat het licht door het water gaat.
3. Leg vlak bij het raam, op de grond of op een stoel, een wit vel papier, zodat het licht dat uit het glas komt erop valt.
4. Schuif het glas of het papier langzaam heen en weer tot er een gekleurde streep op het papier verschijnt.

Dit gebeurt er: Op het papier verschijnt een kleine gekleurde streep, zoals een regenboog (rood, geel, groen, blauw). Die kan heel zwak zijn, dus maak de kamer een beetje donkerder.

Zo komt dat: Wit licht bestaat uit alle kleuren. Als het licht het water in gaat en er weer uit komt, verandert het van richting: dat heet breking. Elke kleur wordt anders gebroken, en daarom gaan de kleuren uit elkaar in strepen.

Veiligheid: Kijk nooit recht in de zon, ook niet door het glas.

Verder proberen: Probeer een glas met een andere vorm, of een klein spiegeltje in het water.

Hoeveel kleuren zitten er in een zwarte stift?

Dit heb je nodig: koffiefilter van papier, zwarte uitwasbare stift, glas met water, potlood, schaar, plakband

1. Een volwassene knipt uit het filter een strook van 3 x 12 cm.
2. Zet met de stift een stip op 2 cm van de onderkant.
3. Plak de bovenkant van de strook met plakband aan het potlood en leg het potlood over de rand van het glas, zo dat de onderkant van de strook 1 cm in het water hangt en de stip boven het water blijft.
4. Wacht 10-15 minuten.

Dit gebeurt er: Het water kruipt omhoog door het papier en trekt de stip uit tot een streep met verschillende kleuren, bijvoorbeeld blauw, geel en paars.

Zo komt dat: Zwarte inkt is een mengsel van verschillende kleuren. Het water stijgt door het papier en neemt ze mee, maar elke kleurstof lost op een andere manier op en hecht anders aan het papier. Zo gaan ze met verschillende snelheden vooruit en raken ze gescheiden. Deze methode heet chromatografie en wordt door scheikundigen gebruikt.

Veiligheid: Gebruik alleen uitwasbare stiften, want permanente stiften lossen niet op in water. Niet alle zwarte stiften splitsen in kleuren, probeer er dus een paar. De schaar wordt door een volwassene gebruikt. Gebruik geen stiften met een sterke geur.

Verder proberen: Vergelijk zwarte stiften van verschillende merken, en stiften in andere kleuren.

Waarom is een schaduw soms groot en soms klein?

Dit heb je nodig: zaklamp, klein speelgoed, lichte muur, donkere kamer, liniaal

1. Doe het licht uit en zet het speelgoed op 30 cm van de muur.
2. Schijn met de zaklamp op het speelgoed vanaf 1 meter afstand.
3. Breng de zaklamp langzaam dichter bij het speelgoed en kijk naar de schaduw.
4. Ga nu verder weg met de zaklamp, tot 2 meter, en kijk opnieuw.
5. Meet met een liniaal hoe hoog de schaduw is op drie afstanden.

Dit gebeurt er: Hoe dichter de zaklamp bij het speelgoed is, hoe groter en vager de schaduw. Hoe verder weg, hoe kleiner en scherper.

Zo komt dat: Licht gaat in rechte stralen die vanuit de lichtbron uit elkaar waaieren. Het voorwerp houdt die stralen tegen, en erachter ontstaat een schaduw. Als de lichtbron dichtbij is, waaieren de stralen sterk uit en wordt de schaduw op de muur groter. Is de lichtbron ver weg, dan lopen de stralen bijna evenwijdig en is de schaduw ongeveer even groot als het voorwerp.

Veiligheid: Schijn niet met de zaklamp in de ogen. Beweeg voorzichtig in het donker.

Verder proberen: Probeer het met verschillend speelgoed en maak een schaduwtheater.

De munt die verdwijnt en weer verschijnt

Dit heb je nodig: mok waar je niet doorheen kunt kijken, munt, stukje klei, kan met water, tafel

1. Plak de munt met klei vast op de bodem van de lege mok.
2. Zet de mok op tafel. Ga zitten en leun net zo ver naar achteren dat de munt achter de rand van de mok verdwijnt. Kijk met één oog.
3. Beweeg je hoofd niet. Een helper giet langzaam water in de mok, langs de zijkant, zonder de mok te verschuiven.
4. Kijk wat er met de munt gebeurt.

Dit gebeurt er: Als de mok vol water is, wordt de munt zichtbaar, alsof hij omhoog is gekomen.

Zo komt dat: Eerst houdt de rand van de mok de lichtstralen van de munt tegen, zodat ze je oog niet bereiken. Het water verandert de richting van de stralen: ze buigen af en gaan over de rand heen. Onze hersenen gaan ervan uit dat licht in een rechte lijn gaat, daarom zien we de munt hoger. De munt is niet van zijn plek gegaan.

Veiligheid: Giet het water langzaam, zodat het niet spat.

Verder proberen: Probeer het met olie of met heel zout water: verschijnt de munt dan ook?