Proefjes met planten voor kinderen

Hoe kiemt een boon zonder aarde?

Dit heb je nodig: doorzichtig zakje met sluiting, keukenpapier, 2-3 grote gedroogde bonen, wit of rood, water, plakband

1. Vouw het keukenpapier dubbel en stop het in het zakje.
2. Maak het nat, zodat het vochtig is maar niet doorweekt (er mag geen water uit lopen).
3. Leg 2-3 bonen op het papier, 2-3 cm uit elkaar.
4. Sluit het zakje en plak het met plakband op een raam waar licht door komt.
5. Kijk elke dag naar de bonen. Als het papier droog wordt, doe je er een paar druppels water bij. Schrijf op of teken wat er veranderd is.

Dit gebeurt er: Na 2-5 dagen zwelt de boon op, scheurt het velletje open en komt er een wit worteltje uit. Daarna verschijnt er een groen scheutje dat omhoog groeit. Je kunt alles door het zakje heen zien.

Zo komt dat: In een zaadje zit een voedselvoorraad en een piepklein plantje, de kiem. Als het zaadje water krijgt, zwelt het op en wordt de kiem wakker. Eerst groeit het worteltje, om water te zoeken, en daarna het scheutje. Zolang de eigen voedselvoorraad van de boon meegaat, heeft hij geen aarde nodig om te beginnen. Later heeft de plant wel aarde en licht nodig.

Veiligheid: Rauwe bonen zijn niet om op te eten en horen niet binnen bereik van kleine kinderen die alles in hun mond stoppen. Komt er schimmel op het papier, gooi het zakje dan weg zonder het bij je gezicht open te maken.

Verder proberen: Leg een boon in net zo’n zakje, maar met droog papier. Wat gebeurt er?

Een groen tuintje op watten: licht of donker?

Dit heb je nodig: tuinkerszaadjes, watten, twee schoteltjes, water, kartonnen doos of grote pot

1. Leg op elk schoteltje een laagje watten van 1-2 cm dik en maak het goed nat.
2. Strooi op allebei de wattentuintjes veel tuinkerszaadjes.
3. Zet een schoteltje bij het raam. Zet de doos over het andere, zodat het in het donker staat.
4. Geef elke dag water, zodat de watten vochtig blijven.
5. Vergelijk na 5-7 dagen de twee tuintjes: hoe hoog zijn ze en welke kleur hebben ze?

Dit gebeurt er: In het licht groeit een groen, dicht bosje. In het donker worden de scheutjes langer en dunner, maar lichtgeel, bijna wit. Heb je zaadjes gebruikt die bedoeld zijn om te kiemen en te eten, dan mag je de tuinkers van de vensterbank opeten.

Zo komt dat: De groene kleur van een plant komt van bladgroen, dat zich vormt onder invloed van licht. In het donker gebruikt de plant de voorraad uit het zaadje om snel uit te rekken op zoek naar licht, maar hij wordt niet groen. Die bleke scheutjes zijn zwak, want zonder licht kan de plant zelf geen voedsel maken.

Veiligheid: Gebruik zaadjes zonder chemische behandeling, die bedoeld zijn om te kiemen en te eten. Was je handen nadat je de natte watten hebt aangeraakt. Eet alleen tuinkers uit een schoon tuintje zonder schimmel.

Verder proberen: Zet een schoteltje in een doos met een gat in een van de zijkanten, zodat het licht alleen daar binnenkomt. Naar welke kant buigt het bosje?

Hoe drinkt bleekselderij gekleurd water?

Dit heb je nodig: 2 stengels bleekselderij met blaadjes, glas water, voedingskleurstof (blauw of rood), mes (voor de volwassene)

1. Vul het glas half met water en doe er 15-20 druppels kleurstof in. Roer, zodat het water een felle kleur krijgt.
2. Een volwassene snijdt 1-2 cm van de onderkant van de stengels af, zodat het snijvlak vers is.
3. Zet de stengels met het snijvlak in het gekleurde water.
4. Laat het glas 3-4 uur staan, of liever een hele nacht, op een lichte, warme plek.
5. Kijk naar de blaadjes en de stengel. Een volwassene kan de stengel dwars doorsnijden en de gekleurde puntjes laten zien.

Dit gebeurt er: De nerven van de blaadjes en de streepjes in de lengte van de stengel krijgen de kleur van het water. Op de dwarse doorsnede zie je gekleurde puntjes: dat zijn piepkleine buisjes in de stengel.

Zo komt dat: In de stengel zitten dunne buisjes (de houtvaten) waardoor water van de wortel naar de blaadjes stijgt. Het water stijgt omdat het uit de blaadjes verdampt, en dat trekt nieuw water uit de stengel omhoog. De smalle buisjes helpen mee: het water ‘plakt’ aan hun wanden. De kleurstof reist mee met het water en wordt zichtbaar overal waar het water is geweest.

Veiligheid: Het mes wordt alleen door een volwassene gebruikt. De kleurstof kan vlekken geven op handen en kleren. Eet de gekleurde selderij liever niet op.

Verder proberen: Vraag een volwassene om een stengel in de lengte door te snijden en elke helft in een glas met een andere kleur te zetten. Welke blaadjes kleuren het snelst?

Hoe weet een wortel waar beneden is?

Dit heb je nodig: gekiemde boon in een zakje (met een worteltje van 1-2 cm), doorzichtig zakje met sluiting en vochtig keukenpapier, plakband, stift

1. Laat de boon kiemen in een zakje met vochtig papier tot het worteltje 1-2 cm lang is (ongeveer 3-4 dagen).
2. Plak het zakje op een raam of tegen de muur en zet de boon vast met opgerold vochtig papier, zodat hij niet wegglijdt. Teken met de stift een pijl in de richting waarin het worteltje nu groeit.
3. Draai het zakje voorzichtig, zodat het worteltje opzij of naar boven wijst.
4. Kijk na een of twee dagen welke kant het worteltje op is gegroeid. Teken nog een pijl.
5. Houd het zakje vochtig.

Dit gebeurt er: Het nieuwe puntje van de wortel buigt af en groeit weer naar beneden. Het oude stuk blijft in dezelfde richting staan, en op de plek waar je het zakje hebt gedraaid, ontstaat een bocht.

Zo komt dat: Een plant voelt in welke richting de zwaartekracht van de aarde trekt: dat heet gravitropie (ook wel geotropie). De cellen in het puntje van de wortel bevatten zware korreltjes die naar beneden zakken en zo aangeven waar beneden is. Daardoor groeien de cellen aan de bovenkant sneller en buigt de wortel naar de grond.

Veiligheid: Komt er schimmel, gooi het zakje dan weg zonder er vlakbij te ademen. Was je handen.

Verder proberen: Draai het zakje nog eens een andere kant op. Hoe vaak verandert de wortel van richting?

Een plant zoekt het licht in een doolhofdoos

Dit heb je nodig: schoenendoos met deksel, 2 tussenschotten van karton, potje met een gekiemde boon of erwt, water, plakband, schaar

1. Een volwassene knipt een rond gat van 3-4 cm in een van de korte zijkanten van de doos (bovenaan).
2. Plak binnenin twee kartonnen tussenschotten vast op de bodem: een op een derde van de lengte, tegen de linkerkant, en een op twee derde, tegen de rechterkant; elk schot laat een doorgang van ongeveer 4 cm vrij waar de plant door kan. Zo ontstaat een doolhof.
3. Zet het potje met het scheutje aan het uiteinde dat het verst van het gat ligt. Doe het deksel erop en plak de kieren dicht, zodat het licht alleen door het gat binnenkomt.
4. Zet de doos bij het raam, met het gat naar het licht.
5. Open de doos om de 3-4 dagen en geef de plant water (zodat de aarde vochtig blijft). Maak foto’s van hoe hij groeit.
6. Zet ter vergelijking net zo’n potje gewoon bij het raam en geef het op dezelfde manier water.

Dit gebeurt er: Na 1-2 weken groeit het scheutje om de tussenschotten heen naar het gat en buigt het naar het licht. De plant bij het raam groeit recht omhoog.

Zo komt dat: Planten groeien naar het licht toe: dat heet fototropie. In het topje van het scheutje zit een hormoon, auxine, dat zich vooral ophoopt aan de schaduwkant. De cellen aan die kant groeien meer in de lengte en de stengel buigt naar het licht. Zo krijgt de plant meer licht, en dat heeft hij nodig om zijn eigen voedsel te maken.

Veiligheid: De schaar wordt door een volwassene gebruikt. Laat de doos niet zonder toezicht bij een verwarming staan.

Verder proberen: Verplaats het gat of zet er meer tussenschotten in. Vindt de plant de weg?