Proefjes met lucht voor kinderen

Neemt lucht ruimte in?

Dit heb je nodig: plastic beker, keukenpapier, grote teil met water

1. Prop een stuk keukenpapier op en duw het stevig onder in de beker, zodat het er niet uit valt.
2. Draai de beker om.
3. Houd de beker recht en duw hem langzaam in de teil, helemaal tot de bodem.
4. Haal hem er net zo recht weer uit en pak het papier eruit: het is droog.
5. Doe opnieuw droog papier in de beker en herhaal de proef, maar houd de beker deze keer schuin onder water.

Dit gebeurt er: Als je de beker recht houdt, blijft het papier droog. Als je de beker schuin houdt, komen er bellen omhoog en wordt het papier nat.

Zo komt dat: De lucht in de beker zie je niet, maar ze neemt wel ruimte in en laat het water er niet in. Houd je de beker schuin, dan ontsnapt de lucht in bellen en heeft het water plaats om naar binnen te stromen. Dat laat zien dat lucht echt iets is, en geen leegte.

Veiligheid: Gebruik een plastic beker. Leg een handdoek onder de teil.

Verder proberen: Vraag een volwassene om een klein gaatje in de bodem van de beker te prikken en herhaal de proef: wat gebeurt er nu met het papier?

Hoe redt de lucht een parachutist?

Dit heb je nodig: een vierkant stuk stof of plastic zak van 30 x 30 cm, 4 touwtjes van 30 cm, een klein, zacht gewichtje (een bolletje klei of een klein knuffeltje), plakband

1. Plak aan elke hoek van het vierkant een touwtje vast.
2. Knoop de losse uiteinden van de touwtjes aan elkaar en maak het gewichtje eraan vast.
3. Houd de parachute bovenaan in het midden vast, zodat het gewichtje eronder hangt. Een volwassene gaat op een stoel staan en laat hem los (of laat hem vallen vanaf de overloop van een trap).
4. Laat ter vergelijking hetzelfde gewichtje zonder parachute vallen, van dezelfde hoogte.
5. Meet hoe lang het vallen duurt met een telefoon, of tel hardop.

Dit gebeurt er: Het gewichtje met parachute valt veel langzamer en zachter; zonder parachute valt het snel.

Zo komt dat: Alles wat valt, krijgt te maken met luchtweerstand. Hoe groter het oppervlak, hoe meer lucht het opzij moet duwen en hoe sterker de weerstand. De zwaartekracht blijft hetzelfde, maar een grote koepel remt de val af. Daarom landt een parachutist langzaam.

Veiligheid: De parachute wordt losgelaten door een volwassene, of door een kind dat op een stevig, laag opstapje staat en door een volwassene wordt vastgehouden. Het gewichtje moet licht en zacht zijn, niet hard.

Verder proberen: Maak parachutes van verschillende grootte: valt de grootste echt het langzaamst?

Heeft lucht gewicht?

Dit heb je nodig: voetbal of volleybal, balpomp met naald, keukenweegschaal die grammen aangeeft, grote kom (zodat de bal niet wegrolt), vel papier en potlood

1. Zet de lege kom op de weegschaal en druk op de knop ‘nul’ (tarra). Zo telt de weegschaal het gewicht van de kom niet mee.
2. De bal moet een beetje zacht zijn, maar niet helemaal leeg. Leg hem in de kom en schrijf op hoeveel gram de weegschaal aangeeft.
3. Haal de bal eraf en pomp hem op tot hij hard is (een paar tientallen pompslagen). Pomp hem niet harder op dan de grens die op de bal staat.
4. Leg de bal weer in dezelfde kom, met dezelfde kant naar beneden, en schrijf het getal op.
5. Trek het kleinste getal af van het grootste. Dat is de massa van de lucht die je erbij hebt gepompt.

Dit gebeurt er: De harde bal weegt een paar gram meer dan de zachte. Laat je de lucht eruit, dan komt het getal weer ongeveer op het eerste uit.

Zo komt dat: Lucht heeft massa, ook al merken we dat niet: een liter lucht weegt iets meer dan een gram. De pomp duwt extra lucht in de bal, en daardoor wordt de massa groter. Het verschil is klein, daarom heb je een nauwkeurige weegschaal nodig. Meet de weegschaal alleen per 5 gram of nog minder precies, dan zie je het verschil misschien niet.

Veiligheid: De pomp wordt gebruikt door een volwassene, of door het kind terwijl een volwassene meekijkt. Pomp de bal niet harder op dan de maximale druk die erop staat. Richt de naald nooit op iemands gezicht.

Verder proberen: Pomp de bal nog harder op en vergelijk. Waarom is het verschil zo klein, terwijl er zoveel lucht in de bal zit?

Hoe blaast warmte een ballon op zonder pomp?

Dit heb je nodig: lege plastic fles van 0,5 l, ballon, 2 kommen, warm water (hooguit ongeveer 45-50 °C, nooit kokend), ijskoud water met ijsblokjes

1. Rek de ballon een beetje uit en trek hem over de hals van de fles.
2. Een volwassene vult de ene kom met warm water (niet kokend) en de andere met ijskoud water met ijs.
3. Zet de fles 1-2 minuten in het warme water.
4. Zet de fles daarna in het ijskoude water en kijk wat er met de ballon gebeurt.

Dit gebeurt er: In het warme water wordt de ballon een beetje opgeblazen. In het ijskoude water loopt hij leeg en kan hij zelfs de fles in worden gezogen.

Zo komt dat: Als de lucht in de fles warm wordt, bewegen de deeltjes sneller en gaan ze verder uit elkaar. De lucht zet uit en stroomt de ballon in. Bij afkoelen gaan de deeltjes trager bewegen, de lucht krimpt en de ballon loopt leeg. Dat laat zien dat lucht uitzet door warmte en krimpt door kou.

Veiligheid: Gebruik geen kokend water; het warme water wordt door een volwassene ingeschonken. Voel eerst met je hand aan het water: warm, maar niet zo heet dat het brandt. Pas op voor brandwonden.

Verder proberen: Probeer water van verschillende temperaturen en meet hoe ver de ballon omhoogkomt.